1 . علم اجمالى 2 . علم تفصيلى مقصود از علم اجمالى آن علمى است كه عين ذات بارى تعالى است و اين علم به اعتبار ذات بارى به حيثى است كه منشأ انكشاف جميع موجودات مىگردد و مقصود از علم تفصيلى همان چيزى است كه حقّ تعالى آن را در عالم خارج ايجاد كرده و اين علم داراى مدارك و مراتب چهارگانه‌اى است كه ما به طور خلاصه به هريك از اين مراتب اشاره مىكنيم : مرتبهء أوّل : مرتبه‌اى است كه در شريعت از آن به قلم و نور و عقل تعبير مىشود و به عقل كل در نزد صوفيه و به عقول در نزد حكما مشهور است . پس قلمى كه أوّل مخلوقات است ، با آنچه در او نهفته شده ، بذاته در نزد واجب تعالى حاضر است . پس « قلم » علم تفصيلى است نسبت به علم اجمالى كه عين ذات حقّ تعالى است و علم اجمالى نسبت به ساير مراتبى كه بعد از اين مرتبه واقع شده‌اند . مرتبهء دوم : مرتبه‌اى است كه در شريعت از آن به لوح محفوظ تعبير شده و به نفس كل در نزد صوفيه و به نفوس فلكيهء مجرّد نزد حكما مصطلح است . مرتبهء لوح محفوظ با آنچه كه از صور كلّيات در آن نقش بسته ، بذاته در نزد واجب الوجود حاضر است . پس لوح محفوظ علم تفصيلى است نسبت به دو مرتبه‌اى كه فوق او قرار دارد . مرتبهء سوم : كتاب محو و إثبات است و آن مرتبه عبارت است از قواى جسمانيه‌اى كه در آن ، صور جزئيهء مادّيات نقش بسته است و آن صور ، نفوس منطبعه در اجسام علوى و سفلى است . پس اين قوا با آن نقوشى كه در آن منطبع است ، به تمام ذات در نزد واجب تعالى حضور دارد . مرتبهء چهارم : مرتبهء موجودات خارجى است كه از اجرام علوى و سفلى و احوال آنها تشكيل يافته است . پس اين موجودات با ذواتشان در نزد واجب الوجود ، در